han ten broekevvd tweede kamerlid

De week begon goed voor Defensie. De langverwachte Verkenningen, die afgelopen maandag uitkwamen, zijn niet alleen een uitermate indrukwekkende studie geworden over de scenario’s voor de Nederlandse krijgsmacht in 2030, het is ook een visionair document dat de vergelijking met het Livre Blanc van de Fransen (2008) en de recente (2010) Strategic Defense Review van het Britse MOD moeiteloos kan doorstaan. Daarmee laat minister Van Middelkoop zowaar nog een aardig erfenisje na. Dat neemt niet weg dat de krokodillentranen die hij en Maxime Verhagen lieten bij de ontvangst van dit rapport, niet om aan te zien waren.

In koor verklaarden de heren ministers dat verdere bezuinigingen op de Nederlandse krijgsmacht in hun ogen onaanvaardbaar waren. Verhagen deed dit al twee maanden eerder tijdens zijn toespraak op de Bilderbergconferentie:

"In tijden van crisis is dat geen populaire boodschap, maar ik zeg het toch: het zou kortzichtig zijn om in deze onzekere wereld, met zijn weerbarstige uitdagingen, en zijn vele crises in de maak, op defensie te bezuinigingen."

Maar op 1 april kwamen de heroverwegingen uit, ofwel de twintig ambtelijke werkgroepen die deden wat hun opdrachtgevers, kabinet-Balkenende IV nalieten, het in beeld brengen hoe twintig procent te bezuinigen valt voor 2015.

De belangrijkste reden dat ik ministers Van Middelkoop en Verhagen beticht van krokodillentranen is dat zij het zijn geweest die Defensie ook de afgelopen jaren verder hebben uitgeknepen en dat in de jaren erna alleen in toenemende mate wilden doen.

Wie de tegenbegrotingen van de VVD erbij neemt ziet dat we ruim 200 miljoen aan bezuinigingen moesten repareren (in 2009: 60 mln €, 2010: 80 mln € en daarna structureel 100 mln €) op een begroting van ruim 8,5 miljard. De meerjarenplanning van minister Van Middelkoop laat ook helder zien waarom het krokodillentranen zijn. De Defensiebegroting ontwikkelt zich als volgt: 8,7 miljard euro in 2009, 8,5 miljard euro in 2010 en vervolgens 8,4 miljard euro in 2012. Voor het volgende kabinet hadden de heren Van Middelkoop en Verhagen doodleuk alvast 8,2 miljard euro geraamd.

De Nederlandse Defensiebegroting bedroeg in 1990, na de val van de muur en met de Russen nog in het vizier maarliefst 2,7% van ons BNP. Midden jaren ’90 was dat al gezakt (ondanks de lage economische groei) naar 1,7% BNP en in 2009 daalde dit verder tot het huidige niveau van 1,4% BNP. In dezelfde periode groeiden de rijksuitgaven van 70 naar 270 miljard euro en halveerde het relatieve aandeel van Defensie daarin.

Toegegeven, in die jaren voerde VVD-minister van Defensie Henk Kamp ook forse bezuinigingen door. Maar hij wist tegelijkertijd de staande krijgsmacht met 260.000 militairen die tot taak had de Russen in de Duitse laagvlakte te stoppen, om te vormen tot een expeditionair leger van ruim 60.000 militairen. Ongeveer 20.00 daarvan hebben nu eens of vaker in Uruzgan gediend en dienden ook krijgsmachten over de hele wereld ten voorbeeld met de zogenaamde “comprehensive approach”. Deze benadering wordt, zo heb ik met eigen ogen vastgesteld, nu gekopieerd door de Amerikaanse bevelhebber in Afghanistan McCrystal en zijn driesterren Generaal Rodriquez.

Het moge duidelijk zijn dat de externe veiligheid bij dit kabinet net zo min in goede handen is als de interne veiligheid in ons land. Er werd immers ook doodleuk 120 miljoen euro op politieblauw gekort. De VVD wil er juist 3500 agenten bij, maar wij maken dan ook volstrekt andere keuzes. Wij brengen de staatschuld wel en direct terug, wij bezuinigen op consumptieve uitgaven van de overheid, wij hervormen wel de sociale zekerheid, wij ontdoen de gezondheidszorg van collectivistische dwangbuis, wij investeren in beter onderwijs. Maar wij doen geen concessies aan veiligheid, niet in Nederland en ook niet internationaal als de Nederlandse belangen in het geding zijn. Wij staan pal voor de veiligheid van Nederland en de Nederlanders. En dus staan wij vierkant achter onze krijgsmacht!

Aan het einde van de Koude Oorlog dachten we allemaal dat er een vredesdividend kon worden geïnd. De massieve dreiging vanuit het Warschaupact was immers verleden tijd en dus verdween 90% van de Leopard-tanks. Maar al tijdens het conflict op de Balkan werden we ruw wakker geschud. Het Europese credo “Nie Wieder Krieg” kon al snel worden vervangen door “Nooit meer Srebrenica” én, meer recent, door “Nooit meer Londen”, “Madrid” of “Bali, waar een verenigingsgenoot uit mijn studietijd omkwam bij de terroristische aanslag in 2005, of in “Jakarta”, waar een dispuutgenoot van mij bij de aanslag van vorig jaar zwaar gewond raakte. Failed states en 9/11 drukten ons verder met de neus op de feiten: niet Fukuyama’s ‘End of History’ maar de ‘Return of History’ zijn ons deel. Tegenover zwaar bewapende, vaak niet-statelijke tegenstanders zijn blauwhelmen en VN-vlaggen volstrekt onvoldoende garantie gebleken voor de veiligheid. Het waren groene helmen en bombardementen die een einde maakten aan de Servische agressie. Toen de vrije westelijke wereld in het hart getroffen werd op 9/11 betekende dat de NAVO, voor het eerst in haar bestaan, buiten haar verdragsgebied opereerde op basis van artikel 5 (aanval op een, is aanval op allen). De ‘war on terror’ is geen ‘war of choice’. In Afghanistan hadden buitenlandse Islamfundamentalisten (Al-Qaida) zich meester gemaakt van een binnenlandse fundamentalistische opstand (Taliban) en zich daarmee een heel land toegeëigend. Vandaar uit hadden ze de ideale springplank voor hun terroristische uitzaaiingen. Die laatste kunnen we misschien niet voorkomen, maar dat is geen reden om de tumor te laten zitten. Zoals de Amerikaanse president Obama zei: “We hebben niet om deze strijd gevraagd, maar als 19 kapers in staat zijn om met 4 vliegtuigen 3000 mensen te vermoorden, dan zullen we ons verdedigen”.

Nederland heeft gekozen voor een expeditionaire krijgsmacht, die wereldwijd inzetbaar is om onze Nederlandse belangen en de internationale rechtsorde te verdedigen. Dus is het gevecht tegen internationaal terrorisme ook ons gevecht, een gevecht van Nederland dus. Ik ben blij dat mijn dispuutgenoot het nog kan navertellen, maar in mijn ogen is de internationale veiligheidssituatie zeer somber. Er is catastrofaal fundamentalistisch – veelal islamitisch-fundamentalistisch terrorisme. We zien een grote verscheidenheid van niet-statelijke, gewelddadige groeperingen, waarvan sommige in staat worden geacht om zelfs aan nucleair materiaal te komen.

Het klopt dat Nederland al een enorme steen bijdraagt om de vrije westelijke wereld, in Afghanistan, te helpen dit fundamentalisme bij de wortel te bestrijden. Maar niet alleen daar is het onrustig: dat geldt ook nog steeds voor Irak, dat geldt voor Jemen, voor Somalië en voor Noord-Korea. Maar bovenal geldt dat voor Iran, dat extreem gevaarlijk dreigt te worden en haar kernwapenambities nog slechter verbergt dan de installaties om het uranium ervoor te verrijken.
Tegelijkertijd zien we een assertief Rusland met minder militair potentieel, maar dezelfde bereidheid om het in te zetten. In Georgië (Zuid-Ossetië) werden clusterbommen tegen bevolkingscentra ingezet. Poetin noemde het uiteenvallen van de Sovjet-Unie “de grootste geopolitieke catastrofe van de twintigste eeuw”.

En dan is er China dat háár militaire potentie sneller ontwikkelt dan dat het steden bouwt en zich ondertussen tegoed doet aan de minerale rijkdom van Afrika. Maar tegelijkertijd snappen de Chinezen dat de bescherming van handelsroutes in de Golf van Aden tegen piraterij uit Somalië ook hun nationale belang is geworden. En daar zien we een China dat niet alleen uit zijn schulp kruipt, maar zelfs de leiding op zich neemt van de internationale operatie tegen Piraterij.

De wereld is er sinds de val van de muur weliswaar veel vrijer, maar duidelijk niet veiliger op geworden. Vrijheid kent altijd weer een prijs. Liberalen weten dat. Wij zijn bereidt die prijs te betalen en dus willen we niet verder bezuinigen op de Nederlandse krijgsmacht en de bezuinigingen van de afgelopen jaren het liefst terugdraaien. Wij wensen geen vrijheidsconsumenten te worden die erop rekenen dat de Amerikanen onze boontjes wel zullen doppen. Al was het maar omdat ook de VS de rol van ‘global cop’ helemaal niet meer wensen of zelfs nog maar kunnen spelen. En de vraag is of het in het Nederlands belang is om rust, recht en orde in de wereld, die mede de basis vormen onder onze vrijheid en welvaart, te laten afdwingen door nieuwe opkomende staten. Wij zijn wel de 19e economie ter wereld en we zitten nog altijd in de top tien van exportlanden. De centrale vraag die alle partijen nu moeten beantwoorden is dus: willen wij een krijgsmacht die in staat is om buiten ons grondgebied bij te dragen aan de internationale rechtsorde, zoals onze grondwet bepleit (art. 97), of beperken we ons tot de verdediging van onze landsgrenzen.

Wij denken dat de laatste keuze de keuze is van de freerider, terwijl een proportionele bijdrage van Nederland er een is die de vrijheid garandeert. We moeten uiteraard wel oppassen daarbij niet te lang in een te hoge gewichtsklasse te boksen, zoals in Uruzgan nu dreigt. We moeten ook vooral niet een al te grote broek aantrekken en denken dat we op het niveau van landen als de VS, GB, Frankrijk of Canada kunnen opereren die meer uitgeven dan 2% van hun BNP.