han ten broeke   vvd tweede kamerlid

De Europese Commissie heeft IJsland deze week voorgedragen voor een snel toelatingsproces. Omdat het al lid is van de Europese Economische Ruimte (EER) kan het EU-lidmaatschap al in 2013 een feit zijn. Wij vinden dat Nederland daar een stokje voor moet steken. Want deze stap, op dit moment, is even onverstandig als onjuist.

 

IJsland heeft tot nu toe niet uitgeblonken als betrouwbare lidstaat van die EER. In het dossier Ice-save zondigt dat land al 3 keer tegen Europese afspraken. Als lid van die EER mochten IJslandse banken in andere lidstaten bankieren. Zo werd in korte tijd in Nederland bijna 2 mrd Euro spaargeld opgehaald. Voorwaarde daartoe was wel dat IJsland moest zorgdragen voor goed financieel toezicht. Maar aan de parlementaire onderzoekscommissie naar de kredietcrisis is gemeld dat de IJslanders de Nederlandse autoriteiten hebben voorgelogen en dat hun toezicht heeft gefaald. IJsland hield zich dus niet aan de afspraken.

IJsland committeerde zich verder aan het Europese depositogarantiestelsel, een belangrijke waarborg voor het vertrouwen in de financiële sector en cruciaal voor de stabiliteit van het systeem. Omdat IJsland echter toen Landesbankii failliet ging, de garantielasten niet kon dragen, heeft het met Nederland afgesproken dat Nederland IJsland’s schuld zou overnemen ten bedrage van ruim 1,3 mrd Euro (opgehoest door de Nederlandse banken en de Nederlandse belastingbetaler). Deze afspraak is op 11 oktober 2008 in een overeenkomst vastgelegd. IJsland zou haar deel met rente en kosten terugbetalen. We worden inmiddels al anderhalf jaar aan het lijntje gehouden en nu puntje bij paaltje komt, geeft IJsland niet thuis. IJsland ging deze week zelfs niet in op alternatieve voorstellen van Nederland waarbij weer opnieuw een 0,5 mrd Euro extra coulance werd aangeboden. IJsland houdt zich dus niet aan de afspraken.

En in de derde plaats heeft IJsland gezondigd tegen het Europese gelijkheidsbeginsel. Toen Landesbankii omviel, werden de IJslandse deposito’s veiliggesteld in een nieuwe Landesbankii, terwijl de niet-IJslandse deposito’s in de failliete boedel van Landesbankii achterbleven. De IJslanders werden zo bevoordeeld terwijl andere Europeanen naar hun geld konden fluiten. IJsland tracht dus actief onder de afspraken uit te komen.

Een land dat wel de lusten wil van de Europese markt, maar niet de lasten, verdient het niet om snel toegelaten te worden. Laat IJsland eerst maar eens schoon schip maken en de oude schulden vereffenen. En laat de Europese Commissie tot die tijd de rode loper die zij alweer had uitgerold – omdat zij maar één smaak kent; zo snel en zoveel als mogelijk uitbreiden – zo snel mogelijk weer opbergen. Het gastvrije onthaal is nu volstrekt ongepast. Net zoals de coulante houding van de Nederlandse Minister van Financiën en het achteroverleunen en wegkijken van de Minister van Buitenlandse Zaken volstrekt ongepast is. Deze liet in de zomer van 2009 het moment lopen om de aanvraag te blokkeren en maakt nu geen enkele aanstalten om alsnog voor de Nederlandse belangen en de geloofwaardigheid van Europa op te komen. De Minister probeert dus niet eens om IJsland aan haar afspraken te houden.

De VVD is het oneens met de pleidooien om de miljardenlening, die Nederland aan IJsland verstrekte, kwijt te schelden. Dat is onverstandig voor de Nederlandse belastingbetaler, maar pakt op termijn ook voor IJsland verkeerd uit. IJsland zit weliswaar in de penarie, maar is zeker geen arm land. Hoewel de staatsschuld van IJsland is opgelopen tot meer dan drie keer het eigen inkomen, het land technisch failliet is en de waarde van de Krona gehalveerd is ten opzichte van de euro, zal IJsland in de komende jaren welvarender blijven dan bijvoorbeeld Frankrijk of Duitsland. Voor medelijden is dan ook geen plaats. Bovendien is de verwachting dat 75% van de schade nog van Landesbanki gerecupereerd kan worden. Het financiële isolement dat IJsland nu bedreigt, kan alleen worden ontlopen door betrouwbaarheid te tonen en medewerking te verlenen, waardoor perspectief ontstaat op herstel, én een eventueel Europees lidmaatschap.

Maar hierop is vooralsnog geen zicht. Integendeel, het huidige onverantwoorde gedrag van de IJslandse politici, wordt alleen geëvenaard door het onverantwoorde dat hun bankiers ten toon spreidde. En dat is op z’n zachts gezegd onverstandig. Want de enige weg die IJsland uit dit moeras leidt is door goede afspraken te maken met haar schuldeisers en het IMF. De wil om die afspraken na te komen en het presenteren van een vertrouwenwekkend herstelplan zullen vervolgens het pad omhoog effenen. Maar terwijl de Nederlanders en Britten slechts een “klein” deel van de totale IJslandse schuld vorderen, worden wij door de IJslandse politiek opgevoerd als de grote boemannen. Onze vrijgevigheid en goedgelovigheid worden afgestraft en dat maakt nieuwe crediteuren – terecht – kopschuw. Niet de terugbetaling die wíj eisen, maar de weigering van de IJslandse president om gemaakte afspraken te ondertekenen en vervolgens een referendum uit te lokken leverde IJsland een financiële junkstatus op! Wij wensen niet dat de Nederlandse belastingbetaler nog langer opdraait voor deze IJslandse ramkoers.

Als afspraak geen afspraak meer is, ontvalt de basis aan de Europese Unie. Daarom vond de VVD afgelopen zomer al dat de aanvraag van IJsland om lid te worden van de EU niet in behandeling had moeten worden genomen. De EU moet een kandidaat-lid kunnen vertrouwen en daarvan is met IJsland evident nog geen sprake. Wij roepen Minister Verhagen dan ook op tot inkeer te komen en nu alsnog de voet dwars te zetten als het gaat om toetreding van IJsland. En wij roepen Minister de Jager op om de Nederlandse schade met alle middelen rechtens op IJsland te verhalen.
Ons geduld met IJsland is op!

Frans Weekers, Han ten Broeke en Hans van Baalen
Frans Weekers en Han ten Broeke zijn resp. de woordvoerders Financiën en Europese zaken van de VVD-Tweede-Kamerfractie.  Hans van Baalen is delegatieleider van de VVD in het Europees Parlement en o.a. IJsland-rapporteur van de liberale ALDE-fractie.