han ten broekevvd tweede kamerlid

VVD-Kamerlid Han ten Broeke denkt dat Nederland boven alles de periode Balkenende zat is. ‘Er bestaat grote behoefte aan een einde van de betutteling. De puinhopen van Balkenende en Bos moeten geruimd worden.’

D66 is terug van weggeweest, de PvdA heeft een nieuwe progressieve voorman, de lijsttrekker van de VVD rept in zijn beginselprogramma over ‘verheffing van de onderklasse’ en GroenLinks is een partij die pleit voor versoepeling van het ontslagrecht. Zijn dit de kleuren van een nieuwe paarse coalitie?

Eén blik op de peilingen vertelt Dick Pels, voorzitter van het wetenschappelijk bureau van GroenLinks, twee dingen. ‘Het wordt óf een conservatief óf een groenpaars kabinet.’ Pels ziet zeker kansen voor de optie PvdA, D66, VVD, GroenLinks. ‘De kiezer wil iets nieuws voor Nederland.’

Ook VVD-Kamerlid Han ten Broeke denkt dat Nederland boven alles de periode Balkenende zat is. ‘Er bestaat grote behoefte aan een einde van de betutteling. De puinhopen van Balkenende en Bos moeten geruimd worden.’

Maar hoe zat het dan met ‘de puinhopen van Paars’? Acht jaar geleden draaide de Nederlandse kiezers het paarse kabinet onder leiding van premier Wim Kok met een ferme draai naar rechts de rug toe. In hun ogen had Paars II hard gefaald. De wachtlijsten, de files, de vertragingen in het openbaar vervoer, de integratie-problemen, alles werd op het bordje van de liberaal-progressieve coalitie gelegd. Bijna de helft van de paarse stemmers van 1998 bleef bij de verkiezingen van 2002 mokkend thuis of liep over naar het CDA of naar de LPF, de partij die floreerde op de composthoop van Paars.

Jan Pronk, achtereenvolgens minister van ontwikkelingssamenwerking en van volkshuisvesting tijdens Kok I en Kok II, vreest dat de negatieve herinneringen aan Paars weer terugkomen wanneer Paars III echt in zicht komt. ‘Dan waait het stof gewoon weer op, maar grotere problemen voorzie ik in de combinatie van de PvdA en de VVD. Op sociaal-economisch gebied zijn de tegenstellingen gigantisch, wat juist in crisistijd hun parten zal spelen.’

In 1994, tijdens de formatie van Paars I, waren de financiële vraagstukken inderdaad van een heel andere orde. ‘Wat te doen met de al het geld?’ was toen de kwestie waar VVD-leider Bolkestein en PvdA-voorman Kok over twistten. In de sociale zekerheid steken of de staatsschuld terugdringen? Nu de rekening van de crisis zonder meer bij de burger komt te liggen, is de overweging niet óf het kabinet gaat bezuinigen, maar over wiens rug dat moet gebeuren. En dan blijken links en rechts al snel vele mijlen van elkaar verwijderd.

Ten Broeke wil niet zeggen of het sociaal-economisch gezien moeilijk wordt om een paarse coalitie te vormen. Tot de verkiezingen wil hij elke speculatie over formaties vermijden. ‘Maar we sluiten geen enkele partij uit die tot een hervormd en gemoderniseerd beleid bereid is. Dat was destijds ook de gedachtegang van Paars.’

D66 wilde vanwege het overlijden van Hans van Mierlo niet over formaties speculeren, maar de partij is altijd groot voorstander geweest van een progressief-liberale coalitie. Van Mierlo zelf was destijds de inspirator van het eerste Paarse kabinet. Uit een peiling van onderzoeksbureau TNS NIPO, vlak na de val van Balkenende IV, blijkt dat de stemmers van D66 een sterke voorkeur hebben voor een samenwerking met de VVD. En ook GroenLinks en de PvdA staan hoog op het wenslijstje.

Dat GroenLinks nu bij de Paarse overwegingen betrokken wordt, heeft de partij niet alleen te danken aan het gebrek aan virtuele zetels bij de andere drie paarse kandidaten. Onder het bewind van partijleidster Femke Halsema kwam een discussie op gang over de principes van de linkse politiek. Halsema legde onder meer de nadruk op individuele vrijheid en zelfontplooiing, een progressief-liberale lijn. Het Manifest ‘Vrijheid en Eerlijk delen’, wat ze in 2005 samen met fractiegenoot Ineke van Gent uitbracht, leidde tot grote opschudding binnen de partij vanwege de voorgestelde versoepeling van het ontslagrecht, maar leverde haar anderzijds de ‘Liberaal van het Jaar’-prijs op van de JOVD, de jongerenorganisatie van de VVD.

De grootste bedreiging van een paarse coalitie blijft het CDA. Als Jan-Peter Balkenende het weer presteert om van zijn partij de grootste te maken, of de grootste na de PVV, zal de eerste zet aan rechts zijn. Maar het CDA heeft de verliezende hand met een uitgemolken lijsttrekker en een afwezige kroonprins.

Daarbij kan het PvdA-lijsttrekkerschap van Job Cohen nog een onverwacht opstekertje blijken te zijn voor de ‘Paarse droom’. Cohen was staatssecretaris van Justitie onder Kok II, totdat hij naar Amsterdam vertrok om burgemeester te worden. Hij staat progressiever te boek dan zijn voorganger Wouter Bos, die de afgelopen weken vooral de linkerwang van de partij liet zien. Bovendien heeft dit nieuwe Haagse gezicht in de vroegste peilingen al veel meer aantrekkingskracht als leider dan Balkenende. Cohen zou de PvdA wel eens het initiatief tot regeringsdeelname en daarmee de mogelijkheid van een paarse coalitie kunnen bezorgen.

Pronk zag er afgelopen vrijdag in ieder geval al brood in: ‘Job Cohen zou zomaar eens de juiste man, op het juiste moment, op de juiste plaats kunnen zijn.’

Een gedeelte van dit stuk is ook verwerkt in De Volkskrant