Opeens hoort Rutte weer bij de winnaars
| Algemeen - Algemeen |
Van onze verslaggeefster Yvonne Doorduyn
De VVD zou verslonden worden – door links (D66) en door rechts (PVV). Partijleider Mark Rutte was niks en bleef niks. Zijn fractiegenoten verweten hem gebrek aan ideeën, hij zat op de bagagedrager van Geert Wilders, was een moederskindje en moest eerst maar eens een sterke vrouw trouwen.
Maar nu dan toch: de VVD stijgt in de peilingen. Maurice de Hond telde zondag 23 zetels, nog maar twee minder dan de PVV en vier minder dan het CDA. Bij TNS Nipo rukken de liberalen op tot tweede partij van Nederland. Zijn collega’s in de Tweede Kamer kozen VVD-leider Rutte vorige maand verrassend tot politicus van het jaar.
Het aantal gepeilde zetels is niet eens zo hoog (23 of 24, tegen 22 nu), maar de stijging is opvallend. Zeker gezien de versplintering van het politieke speelveld: geen van de partijen haalt meer dan 30 zetels. En de andere gevestigde partijen, CDA en PvdA, staan op een dieptepunt in hun geschiedenis.
Wat gaat er zo goed bij de VVD? Feit is dat de liberalen profiteren van de afwezigheid van Geert Wilders bij de gemeenteraadsverkiezingen. Dat was op 18 november in Venlo en Zuidplas zo, en dat zal op 3 maart zo zijn in de rest van Nederland.
Alleen in Den Haag en Almere kunnen kiezers op de PVV stemmen; wie in andere plaatsen rechts wil stemmen, komt bij de VVD uit.
De winst in Venlo was een keerpunt, zegt Martijn Jonk, voorzitter van de JOVD, de liberale jongerenvereniging. Het idee dat de VVD verkiezingen kon winnen, was iets uit lang vervlogen tijden. ‘Opeens hoor je bij de winnaars’, zegt Jonk. ‘Het journaal, de kranten – ze zien de VVD weer staan.’
Maar er is meer. Nu economische problemen vanwege de crisis langzaam maar zeker de boventoon gaan voeren – in plaats van sociaal-culturele thema’s als integratie – is de VVD weer in beeld als puinruimer, denkt oud-Kamerlid Arend-Jan Boekestijn. ‘Er worden op dit moment ongelooflijke schulden gemaakt, waarvan de aflossing decennia gaat duren. De mensen vertrouwen de VVD het meest als schatkistbewaarder.’ Het is het authentieke VVD-verhaal, zegt Jonk. ‘Degelijke overheidsfinanciën, dat is ons dossier.’
Vooral CDA- en PVV-stemmers lopen over naar de VVD, bleek onlangs uit een enquête van TNS Nipo. Het CDA zwalkt in hun ogen in de houdgreep van regeringspartner PvdA. De PVV wordt met de ‘kopvoddentaks’ (hoofddoekjesbelasting) voor sommigen te rabiaat. Zij kiezen de VVD omdat die partij ‘stabieler’ en ‘milder’ is.
De VVD profiteert van de tijdelijke zwakte van anderen, verklaart Philip van Praag, politicoloog aan de Universiteit van Amsterdam. Toch is daarmee volgens Van Praag niet alles gezegd. ‘Mark Rutte is gegroeid. Hij krijgt meer zelfvertrouwen, en geleidelijk meer waardering voor zijn stellingname.’
Het ‘probleem-Boekestijn’ bijvoorbeeld (het Kamerlid dat nogal eens zijn mond voorbijpraatte) heeft Rutte geruisloos opgelost, zegt Van Praag. ‘Dat geeft gezag, en dat straalt hij steeds meer uit.’
De VVD voerde het afgelopen half jaar keihard oppositie. Rutte deelde in september een motie van wantrouwen uit aan het hele kabinet – omdat de regering in tijden van crisis ‘maar wat zit te kijken en niets doet’. ‘In Den Haag wordt dat niet gepruimd’, zegt VVD-senator Uri Rosenthal. ‘Maar buiten Den Haag is in één keer duidelijk wat het verschil is tussen de VVD en het kabinet. Wij zijn consistent, duidelijk en daadkrachtig.’
Ook kan weinigen in Nederland zijn ontgaan wat de VVD van de kilometerheffing vindt. Stickeracties, wekenlange een-tweetjes met De Telegraaf, harde taal van Kamerlid Charlie Aptroot tegen CDA-minister Eurlings. ‘De VVD vertolkt het gevoel tegen een nieuwe ronde autootje pesten. Dat doen ze goed’, zegt Van Praag.
In het verleden ging nogal wat mis. De nieuwe partijleider Rutte kwam in 2006 bont en blauw uit de lijsttrekkersverkiezing. En ook in de maanden daarna moest hij nog vele robbertjes vechten met Rita Verdonk. In zijn strijd voor de vrijheid van meninguiting hekelde Rutte de strafbaarheid van Holocaustontkenning, waarop het halve land over hem heen viel. Ook zijn pleidooi voor megabezuinigingen om het begrotingstekort in tijden van crisis onder de 2 procent te houden, was een miskleun. Rutte moest ervan terugkomen, omdat hij de economische groei om zeep zou helpen.
De kiezer lijkt het hem te vergeven. ‘Mark heeft butsen en krassen opgelopen, maar dat geeft ook enige loutering’, constateert senator Rosenthal. ‘Hij slaat zich er telkens blijmoedig en vastberaden doorheen. Dat spreekt kennelijk aan.’
Ook Boekestijn, die Rutte in het verleden van een gebrek aan ideeën betichtte, heeft zijn mening bijgesteld. ‘Mark heeft na het vertrek van Verdonk een partijscheuring voorkomen. Dat is ongelooflijk knap. Hij deugt en hij heeft een enorme ausdauer.’ Dat Rutte een goede debater is, staat al jaren buiten kijf.
Met de komst van Ivo Opstelten als partijvoorzitter is er rust in de tent. Twee jaar inmiddels is er eenheid in de VVD-top. ‘Er was een leemte’, verklaart Rosenthal. ‘Deze partijvoorzitter weet van wanten. Hij is een echte burgemeester, die mensen verbindt en niemand voor de voeten loopt. Het Binnenhof en de Laan, zoals wij dat noemen – de fractie en het partijbureau – zitten tegenwoordig stevig op elkaar gebonden.’
Ruttes steun en toeverlaat in de fractie – vicevoorzitter Edith Schippers – heeft volgens Rosenthal een scherpe politieke neus. ‘We communiceren veel en stevig. Eindelijk lukt het nu problemen te signaleren vóór ze naar buiten komen. Dat is wel zo prettig.’
Of de goede peilingen een tijdelijke opleving zijn of het begin van een gestage groei, durft Van Praag niet te voorspellen. ‘In het voorjaar gaat het kabinet de bezuinigingen invullen, dat is een kans voor de VVD. Het CDA gaat waarschijnlijk morrelen aan de hypotheekrente, dat is de ideale aanval.’
Aan de andere kant krijgt de DSB-affaire nog een staartje. Bij de bank van Dirk Scheringa die in het najaar failliet ging, zaten vrijwel uitsluitend VVD-kopstukken aan de knoppen (Zalm, Nijpels). ‘Tot nu toe heeft de VVD er totaal geen last van’, valt Van Praag op. ‘Maar het onderzoeksrapport komt vóór de gemeenteraadsverkiezingen. Dat is een risico.’